Kaplan Burovic

Home » Tekstovi Kaplana Burovica » DOPRINOS SRPSKO-CRNOGORSKE MANJINE U ISTORIJI ALBANSKOG NARODA

DOPRINOS SRPSKO-CRNOGORSKE MANJINE U ISTORIJI ALBANSKOG NARODA

Pise: Prof. dr KAPLAN BUROVIC, akademik

Sve nacionalne manjine Albanije, koja manje a koja vise, dale su svoj pozitivni doprinos u istoriji albanskog naroda. Medju njima i srpsko-crnogorska nacionalna manjina.

Doprinos srpsko-crnogorske nacionalne manjine nije se ogranicio samo u ekonomskom razvoju zemlje, niti samo na polju kulture, prosvete i nauke, vec i na bojnom polju, gde se krv lila, pa se i ginulo. Mnoge su se srpsko-crnogorske majke obvile u crno zato sto su njihovi sinovi (pa i kcerke!) dali svoje zivote za slobodu Albanije. Srbo-Crnogorci su branili Albaniju kao svoju domovinu i borili si se za nju rame uz rame sa Albancima, kao sa svojim saplemenicima, kao sa svojom bracom, kao sa svojim narodom.

Kad su Albanci stigli u Mat u IX-X veku nove ere, a u narednim poceli da se sire i van te oblasti, oni su ziveli u simbiozi sa tamosnjim Slovenima, Srbo-Crnogorcima i Srbo-Makedoncima, koji su sredinom VI veka, tacnije 548. godine, usli u Durrhachium, od njih srbiziran u Drac, a Albanci, jedno pet vekova kasnije, albanizirace ga u Durrës. Tada su Sloveni delili sa Albancima i dobro i zlo, pa se i njihova istorija isprepljice. Ova ce im se istorija isprepljesti i u narednim vekovima, pa i kad je albanski etnos brojcano nadvladao slovenski.

Slovenska feudalna gospoda, kao uopste evropska, cuvala je strogo svoj stalez i staleske privilegije, vladajuce pozicije, tako da nije dozvoljavala nikome iz nizih staleza, pa ni Albancima, da prodiru u njemu, ne samo u svetovni, vec ni u onaj klerikalni. Trebace da Albaniju okupiraju Turci, cija ce liberalna feudalna klasa dozvoliti i Albancima da se izviju i afirmiraju kao feudalna gospoda. Tako, u ta vremena, Albanija (Albanci su je zvali Arberija!) bila je geografski pojam, kao i prethodnim imenima Prevalitanija i Severni Epir (zatim Nuovo Epirus), kako su ove pokrajine nazivali rimski okupatori. I bice to jos dugo vremena, sve dok joj se 1913. godine, jednom međunarodnom konvencijom, nisu fiksirale politicke granice.

Treba znati da je jedan Srbo-Crnogorac i uveo Albance u istoriju. To je bio drački strateg Djordje Manijak, koji godine 1043 regrutise Albance kao najamnike, postrojava ih sa ostalim svojim vojnicima i iz Draca triumfalno marsira na Solun, osvaja ga i nastavlja za Vizant (Carigrad-Istanbul), sa namerom da i on uzme ucesce u tadasnjim borbama za carski presto. 1043-ta, sa postrojavanjem Albanaca pod zastavom Djordja Manijaka, godina je pocetka istorije albanskog naroda. Do te godine istorija nije poznavala Albance. Sledstveno, pre 1043. godine, pa i za nekoliko vekova posle, imamo posla sa istorijom Albanije, a ne sa istorijom Albanaca. Tu su istoriju sacinjavali Pelazgi, medju kojima su i proto-Sloveni (Serboni, Andi), zatim Tracani, pa Grci, Iliri, Kelti (njihovo pleme Albanoi i dace ovo ime ovim prostorima!), Rimljani, svakojaki varvaski narodi, zatim Vlasi, Sloveni, Cigani, ali ne i Albanci, koji, kako je to priznao i najveci albanski filolog, akademik, prof, dr Eqrem Çabej, dolaze u Mat tek u X veku nase ere.1)

Koju godinu pre Djordja Manijaka, u okolini Draca dize svoj srpsko-crnogorski i makedonski narod na ustanak protiv Vizanta Tihomir (ne i Albance, jer tada tamo nije bilo ni zive duse albanske!), koji se ujedinjuje sa srbo-makedonskim ustanikom Petar Deljana (Dan-danas u Albaniji postoji pravoslavna porodica Deljana: Thoma Deljana – 1967. godine bio je ministar Prosvete i kulture!).

Ova istorija pripada Albaniji, ali ne i albanskom narodu. Isto tako i istorija feudalne porodice Progon, pa Komnenos (Mihailo I, Teodor, Mihailo II, Jovan Asen, Aleksandar, Komita), pa Balsic, pa Dusman (Damian, Goran, Nenad i Leko), pa Jurisic, Jonima, Zaharija, pa Skura (Mihailo, Progon), pa Muzaka, pa Arjaniti, porodica Crnojevic (Stevan, Ivan, Radic i Stanisa-Skenderbeg), porodica Dukadjini i druge, sve do feudalne porodice Bušatlija. Kojem god narodu pripadale one i kakve god vere bile, izuzimajuci porodicu Dukadjini, koja je nemackog porekla (i koju drugu kao ova!), sve su one bile mesne, mestani i, kao takve, ne mogu se smatrati okupatorima, ni kad su samostalno vladale, niti kad su bile u vazalnom odnosu sa vizantijskom vladajucom dinastijom, posebno sa srpskom vladajucom dinastijom Nemanjica, pa ni sa mletackim vlastima. Izuzetak cine one feudalne porodice, koje su se preko islamske vere istovetile sa turskim okupatorom i pretstavljale tursku vlast, realizirajuci i turske okupatorske planove i ciljeve, sve do turciziranja mesnog stanovnistva.

Od godine ulaska u istoriju Albanije, iz Mata Albanci su se permanentno, iz veka u vek, pa i iz decenije u deceniju, sirili na sve strane danasnje Albanije. Enormnim mnozenjem, novim pridoslicama iz gora Srednje Albanije i asimiliranjem tamosnjeg nealbanskog stanovnistva, Srbo-Crnogoraca, Srbo-Makedonaca, Bugara, Vlaha, Grka, Italijana, Turaka, Kurda, Armena, Tatara, ne samo sto ce nadvladati brojcano, vec ce – posle turske okupacije – preko svoje feudalne klase poceti da igraju i ulogu od prve ruke.

Prva u istoriji poznata drzava imenom Albanija (ne Shqipëria, niti Arbëria!) formirala se ispod reke Drim, u danasnjoj oblasti Dukadjin i Mirdita. Njen vladar je bio Srbo-Crnogorac Progon, cijem ce sinu Dimitru srpski vladar Stevan Nemanja dati za zenu svoju kcerku Komnenu, koja ce vladati tom Albanijom ne samo pored svog supruga, vec – posto je on umro – i samostalno. A kad se preudala, pomoci ce je u tome i suprug – vlastelin Gligor Komona, isto tako Srbo-Crnogorac.

Srpsko-Crnogorski vlastelini (i bugarski, i makedonski, i vlaski, i grcki!) vladali su tadasnjom Albanijom (koja se prostirala ispod reke Drim!) sve do turske okupacije, a u pojednim oblastima i posle turske okupacije, posebno u Severnoj Albaniji, sa centrom u Skadar. Njihova istorija, postepeno, od istorije Albanije pretapa se i u istoriju albanskog naroda tog vremena i tih krajeva.

Ovi Sloveni Albanije dace albanskom narodu i njihovog nacionalnog heroja – veleslavnog Djorgja Kastriotu – Skenderbega, koji je za cetvrt veka neprekidno predvodio pobedonosno Albance i sve druge narodnosti Albanije iz pobede u pobedu, a protiv turskog okupatora. Otac Skenderbega, Jovan I Kastriota, bio je vazal srpskog vladara Stevana Lazarevica. Sâm Skenderbeg bio je vazal srpskog vladara Djurdja Brankovica, dok se sin Skenderbega – Jovan II – ozenio Irenom, kcerkom tadasnjeg srpskog vladara Srbije.

Oko Skenderbega su se okupili tada svi junaci Albanije tog vremena, medju njima u prvom redu Srbo-Crnogorci, cija imena belezi istorija. Od njih posebno se istakao Grof Branko, po svemu ujak, brat Skenderbegove majke Vojislave, najpoverlivija licnost Skenderbega.

Kao ministar Spoljasnjih poslova Skenderbegu je sluzio Srbo-Crnogorac Pavle Andjelic, tadasnji dracki biskup, koji ce svojom rukom zabeleziti prvu albansku rec, prvu albansku recenicu i misao, poznata u istoriji albanskog pisma i jezika kao FORMULA E PAGËZIMIT (Formula krscenja), koja je iz godine 1463.

Za svo vreme turske okupacije, hriscanski Srbo-Crnogorci Albanije, kao i svi drugi hriscani ove zemlje i Balkana uopste, sacuvali su u svom srcu iskru slobode, pa su i samim ustrajanjem u hriscanstvo, davali pasivan otpor okupatoru. Od pasivnog otpora oni ce preci i u aktivan, ne samo hvatajuci sume i planine kao hajduci, kacaci, vec i dizuci se s vremena na vreme i na ustanak, sami ili u saradnji sa ostalim hriscanima Balkana.

Pod turskom zastavom Skadrom je u pocetku vladao Stanisa (preverom nazvan Skenderbeg), sin crnogorskog vladara Ivana Crnojevica. On se zato i islamizirao, da bi na taj nacin nastavio vladavinu nad tim oblastima, koje su sve do turske okupacije pripadale njegovom ocu. Skadarskim sandzakatom i pasalukom vladali su i drugi Srbo-Crnogorci. Srbo-Crmogorac je bio i Sulejman Mali, sandzakbeg u Skadar krajem XVII veka, kada u tom gradu jos uvek gro stanovnistva cine Sloveni, od hronicara zvani Iliri jos od VII veka. Srbo-Crnogorci su i Busatlije, koji su vladali Skadrom kao veziri gotovo oko 100 godina, od 1757. sve do 1860. godine. Pod vladavinom Bustalija u Skadar preteze albanski elemenat, pristigao tu iz okolnih gora i planina, enormnim mnozenjem i asimilacijom nealbanaca, medju kojima glavni deo cine upravo Srbo-Crnogorci, kako oni islamske, tako i oni katolicke veroispovesti.

Srbo-Crnogorski vladari Skadra, pod turskom zastavom, pleli su istoriju ne samo Severne Albanije i tamosnjih Albanaca, vec i istoriju Srednje Albanije, kao i istoriju Crne Gore i crnogorskog naroda, onih predela koji su bili pod tursku vlast.

Naglasavamo da su skoro svi biskupi Severne Albanije bili Srbo-Crnogorci, pa i onaj sto se spominje imenom Lazar Arbanensis. Oni su ucinili i doprineli tako mnogo da se sacuva katolicka vera kod Albanaca, a kroz ovo doprineli su da se sacuva i albanski jezik, pa i duh otpora prema turskom okupatoru, da su ih sami Albanci opravdano prisvojili. Danas ih oni tretiraju kao svoje, kao Albance, pretendirajuci i za njihovo albansko etnicko poreklo, pa i onda kad su im ovi otvoreno rekli, usmeno i pismeno, da su Srbi, a ne Albanci. Koliko za primer, sem pomenutog Pavla Andjelica i Lazara, spominjemo dr Petra Bogdana i Matiju Mazareka. Porodice Andjelic, Bogdan i Mazarek dale su Albaniji i mnoge druge biskupe. U Albaniji je narocito poznata biskupska porodica Bjelic, koju je Fan Noli prekrstio u BARDHI.

Frano Bjelic (Frang Bardhi – 1606-1643) autor je prvog recnika albanskog jezika i, kao takav, prvi albanski leksikograf.

Dr Petar Bogdan (1625-1689) autor je dela CUNEUS PROPHEDTARUM, napisano na albanski, srpski i latinski jezik. Albanci ga smatraju kao “Shkrimtari më i shquar i letërsisë shqiptare të vjetër”2) .

Njegovi sledbenici dan-danas zive u Skadru, gde nastavljahu da nose to prezime (iako su sada muslimani!), dok su u Kukës promenili to prezime u SHEHU: Kudusi Shehu – potpresednik Sreskog narodnog odbora 1969.

I autor prve stampane knjige na albanskom jeziku – MESHARI – je Sloven, pop Ivan Buzuk, sin Budek Buzuka. Doduse ovaj nije bio Srbo-Crnogorac, vec Hrvat, od onih, koje je Vatikan slao u Albaniju da tamo sluze.

Ali, ako on nije bio Srbin, bio je Srbin katolicki pop Mihailo Konstantin Djecov (1873-1929), poreklom iz sela Kryeziu (Puka – Albanija). On je jedan od prvih autora drame na albanskom jeziku (DASHTUNIJA E ATDHEUT, 1901) i drugih literarnih dela. Pogotovo je poznat kao etnografa: sakupio je i pripremio za stampu delo KANUNI I LEKË DUKAGJINIT (OBICAJNI KODEKS LEKE DUKADJINSKOG, Skadar 1933), cime se afirmirao kao jedan od prvih albanskih etnografa, pa i kao arheolog3) . I za njega Albanci pretendiraju da je bio Albanac i po nacionalnom poreklu, ali je u poslednje vreme istupio i jedan Albanac, poznati naucnik-albanolog prof. dr Aleksandar Stipcevic, koji je rekao svojim Albancima da je bio Srbin ne samo dr Petar Bogdan, vec i M.K. Djecov. 4)

Kad smo vec kod popova i biskupa, naglasavamo da Albanci nikada nisu imali ni svoju pravoslavnu crkvu. Osamostaljenje albanske pravoslavne crkve od Carigradske patrijarsije delo je Grka Fan Noli (pravo ime Teofan Mavromatis) i Srbo-Crnogorca Djordja Nikolica, otac veleslavnog knjizevnika Midjeni. Preko srpske crkve Albanci su i primili hriscanstvo, a preko srpske katolicke nadbiskupije u Baru (Crna Gora) i srpskih katolickih biskupa, kao sto su bili konkretno pomenuti iz porodica Bjelic, Andjelic, Bogdan, Mazarek, pa Petar Burovic, Andrija i Vicko Zmajevic, Albanci su sacuvali ne samo hriscanstvo, vec i jezik, a ovo znaci – svoju etnicku i nacionalnu pripadnost.

Kako se zna, godine 1479. branili su Skadar od turskog napada Srbo-Crnogorci, koji su ga, kako to priznaju i sami albanski akademici, istoricari, pet vekova redom imali za prestolnicu svoje drzave. Godine 1913 ce ga Srbo-Crnogorci i osloboditi od turskog okupatora. Kako 1479, tako i 1913. godine Albanci su skoro en bloc bili na strani Turaka. Svaka cast pojedincima! U isto vreme srpsko-crnogorska nacionalna manjina Albanije je bila en bloc na strani oslobodioca, koji – posle tolike proliveni krvi (5.000 ubijenih!!!), prisileni od Velikih Sila i da bi izbegli svetski rat, ustupise oslobodjeni Skadar albanskom narodu.

I ne samo to: srbo-crnogorski manjinci ce uzeti ucesce i u proglasenju nezavisnosti Albanije 28. novembra 1912, dok ce Srbija biti prva zemlja na svetu koja ce priznati Albaniju za sasvim nezavisnu drzavu, u mutne dane 1913, kada su se Velike Sile spremale da je stave pod protektorat Italije ili Austrije.

U borbi protiv turskog okupatora Albanije, sem onih Srbo-Crnogoraca (i Srbo-Makedonaca!), koji su se borili uz Skenderbega i stvorili veleslavnu epopeju albanskog naroda, posebno se istakao i Skadranin Risto Silic, koji je poznat i kao albanski knjizevnik, jer je i pisao na albanskom jeziku, i to znacajna dela i sa znacajnim umetnickim vrednostima.

Ovde treba da naglasimo: dok su albanski muslimani, na celo sa Hadzi Camilom, 1914. godine spustili i svojim nogama gazili albansku zastavu, dok su oni pod turskom zastavom marsirali protiv prve albanske vlade, one koja je proglasila nezavisnot, Srbo-Crnogorac Risto Silic je jedini pesnik na svetu (posebno u Albaniji!) koji je preko svoje divne antologijske pesme TRADHTORËVE TË KOMBIT snazno osudio to. Istovremeo Srbi su jedini narod, koji je pritekao u pomoc albanskoj vladi svojim oruzanim snagama i razbili odnarodjene basibozuke Hadzi Camilia, koji behu opkolili Drac i primorali kneza Wilhelm Wied (imenovan od Velikih Sila za vladaoca novo-stvorene albanske drzave) da se popne na brod i otplovi za svagda iz nemirne i u svemu nesigurne Albanije, koja nije trpela da njom vlada jedan nemusliman.

Od dana proglasenja nezavisnosti Albanije, Srbo-Crnogorci su se dusom i telom odali novo-stvorenoj albanskoj drzavi i doprineli njenom konstruisanju i konstituiranju, stabiliziranju. Iako su tako mnogo doprineli oslobodjenju Albanije, oni nisu trazili ni najobicnija ljudska prava, kamoli i prava nacionalne manjine, boze sacuvaj neki status autonomije (kao npr. grcka nacionalna manjina, pa i vlaski etnos!), iako je albanska vlada, pred Velikim Silama i tadasnjoj OUN, uzela obavezu da nacionalnim manjinama prizna i postuje sva prava.

Iako su Srbo-Crnogorcima Albanije negirana i elementarna ljudska prava (ona ce se od Envera Hodze negirat i samim Albancima!) nijedan pripadnik srpsko-crnogorske nacionalne manjine nije se zauzeo organiziranjem ma kakve organizacije neprijateljski raspolozene prema Albaniji i albanskom narodu, niti je uzeo ucesce u ma kakve organizacije takve prirode organizovane od drugih, iako su se tu, na njihove oci, organizovale veliko-albanske tajne teroristicke organizacije, koje su preko granice ubacivale svoje diverzante u Metohiju i Zapadnu Makedoniju da kacackim akcijama destabiliziraju Srbiju, pa su je sa teritorije Albanije i oruzano napale iza ledja, upravo u kriticnom momentu angaziranja Srbije u Drugom balkanskom ratu protiv Bugarske.

Albanski istoricari priznaju da su prve iskre albanskog preporoda stigle u Albaniju iz albanske dijaspore, ali precutkuju da je njihov prvi preporoditelj Jeronim de Rada sin srpsko-crnogorske nacionalne manjine, iako im je ovaj ne samo svojim prezimenom, vec i samim naslovom svoje poeme MILOSAO rekao to sasvim jasno.

Naglasavamo da je prvu skolu na albanskom jeziku otvorio u Albaniji jos za vreme turske okupacije Srbin Dositej Obradovic. On je okupio albansku decu oko sebe i naucio im prva slova, kad pisati i citati na albanskom jeziku nisu znali ni tadasnji drzavnici Albanije. Kako priznaje eks-predsednik Saveza knjizevnika Albanije Dimitar Suterici, u ta vremena obrazovani Albanci (on i koji su znali pisati na albanski jezik!) brojili su se na prstima jedne ruke.

Pripadnici srpsko-crnogorske nacionalne manjine, posebno oni u Skadru, uspeli su da izvoje dozvolu od turskih vlasti da otvore na svom jeziku osnovnu skolu, koju su sami izdrzavali, svojim troskovima. U ovoj skoli oni su primali i albansku decu. Kad je 1925. godine uspostavljena albanska vlast u Skadar, skola je zatvorena, njena sredstva, materijalna i novcana, prisvojena su od albanskih vlasti, pa je njima otvorena skola na albanskom jeziku, u kojoj Enver Hodza nije dozvoljavao srpsko-crnogorskoj deci da uce ni na albanskom jeziku. Ko ne veruje, neka proveri: Dusanki Burovic, za vladavine Envera Hodze, nije joj dozvoljeno da nastavi srednje obrazovanje, a njenom bratu Dusanu – ni osnovno. Razlog? Zato sto im je otac bio uhapsen kao politicki osudjenik, za sto su albanske vlasti znale sasvim dobro da je potpuno nevin! Doduse, ovako su Enverovci postupali i sa svojom, albanskom decom. Zigosanim kao narodni neprijatelji, ili kao deklasirani, iako im zakonom nije uskraceno pravo skolovanja, prakticno im se to nije dozvoljavalo.

Posle proglasenja nezavisnosti Albanije u Srbiji se stampa i prvi bukvar za albanske skole, koji se, natovaren na konje, prebacuje u Albaniju i njime albanski malisani (i ne samo malisani!) pocinju da sricu prva pisana slova svog jezika. U znak zahvalnosti, kako rekosmo, Albanci zatvorise srpsko-crnogorsku skolu u Skadar.

U narodno-oslobodilackoj borbi albanskog naroda protiv italo-nemackih fasistickih okupatora, srpsko-crnogorska nacionalna manjina je uzela ucesce uz progresivne snage albanskog naroda en bloc. Mnogi su od njih pretvorili svoje kuce u partizanske baze, a ne malo njih je uzelo ucesce i u ratnim okrsajima, sa oruzjem u ruci, ne samo kao obicni partizani, vec i kao rukovodioci, u sastav komandujuceg kadra Komunisticke partije Albanije i partizanskih jedinica. Oni su pod albanskom zastavom lili svoju krv na sve strane Albanije, za njeno nacionalno i drustveno oslobodjenje, bez ikakvih nacionalistickih iluzija. Mnogi od njih su polozili i svoje zivote – za Albaniju i albanski narod, a sa nadom da ce im se posle rata priznati bar elementarna ljudska prava i prava nacionalne manjine, onako kako se to predvidja i medjunarodnim zakonima o nacionalnim manjinama.

Albanci su organizovali i Fasisticku partiju, u sluzbi italijanskog okupatora, dok Srbo-Crnogorci nisu pristali da budu ni njeni najobicniji clanovi. Albanci su organizovali i SS divizije “Skenderbeg” i “Kosovo”, pa su pod zastavom Hitlera posli da se bore na Istocnom i Zapadnom frontu, u Mosvi, Stalingradu i u Parizu, dok pripadnici srpsko-crnogorske manjine ne samo sto sami nisu organizovali SS divizije, ni najmanju cetu, vec nisu ni u albanskim pomenutim divizijama uzeli ucesce.

Danas se Albanci gorde svojim borcima protiv italo-nemackih okupatora Hajrulla Kastrati i Serif Destani, opkoljeni, uhvaceni i obeseni u Skadar, prelazeci cutke preko imena stica pomenutog Dusana i Dusanke, koji je uspeo da probije obruc i da nastavi borbu rame uz rame sa albanskim partizanima, pa je i doprineo albanskom narodu vise od njenih sinova njegovog uzrasta, sredine i vremena5) .

Sva Albanija posebno poznaje Perlata Redzepi, Branka Kadica i Jordana Misju, afirmirani kao Tri heroja Skadra (Tre heronjt e Shkodrës) 6) , koji su 22.VI.1942. godine poginuli sred Skadra, a boreci se u okruzenju protiv italijanskih fasistickih okupatora. Sami su Albanci njihovu borbu do poslednje kapi krvi okarakterisali kao “epope legjendare, një nga epizodet më heroike të Luftës sonë Nacionalçlirimtare”7), koju su opevali i u pesme. U toj veleslavnoj epopeji samo je Perlat Redzepi Albanac. Branko Kadic (1921-1942, posle rata progasen za Narodnog Heroja) i Jordan Misja su pripadnici srpsko-crnogorske nacionalne manjine.

Kao Branko i Jordan borili su se i mnogi drugi pripadnici srpsko-crnogorske nacionalne manjine, lili krv i polozili svoje zivote za Albaniju i albanski narod. Evo imena nekih od njih, koji su se posebno istakli svojom borbom i svojim samoodricanjem:

Vasil Santic (1913-1944) – komunisticki militant jos od 1931, koji se 1937. godine bira na duznost sefa Pokrajinskog komiteta Tirane, a 1941. jedan je od glavnih organizatora Komunisticke partije Albanije i Narodno-oslobodilacke borbe albanskog naroda. Izdajom od strane Envera Hodze ubijen je na celo duznosti, koje mu je nalozila njegova Partija. Posle rata proglasen je za Narodnog Heroja.

Vaso Kadic (1920-1942) – clan komunisticke organizacije Skadra, prvoborac protiv italijanske fasisticke okupacije, koji je – zajedno sa Albancima – docekao sa puskom crnokosuljase Benito Musolinia na ulazu u Skadar, dok su neki drugi Albanci izasli ovim Italijanima u susret i docekali ih buketima cveca, pa su ih i pozdravili kao svoje oslobodioce od “muslimana”! V.Kadic dana 22.II.1942. godine organizira u Skadru demostraciju protiv okupacije zemlje. Na celu te demostracije je ubijen. Albanska ga istorija belezi kao “dëshmori i parë komunist”.8)

Vojo Kusic (1918-1942) – komunisticki militant, clan Komunisticke grupe Skadra od osnivanja, 1942. godine bira se za clana Pokrajinskog komiteta za Tiranu i imenuje se komandantom gerilskih jedinica Narodno-oslobodilackog rata u Albaniji. Pao je u okruzenju u Tirani, zajedno sa Sadikom Stavileci (Albanac) i Dzodzi Martini (Vlah). Istoriografija Albanije je okarakterisala njihovu borbu kao “Një nga luftimet më heroike të zhvilluara në qytet gjatë vitit 1942”9). Posle rata je proglasen za Narodnog Heroja. Njegovo ime dato je u Albaniji mnogim ulicama gradova, kvartovima, skolama, sportskim institucijama i dr. U Tirani mu je podignut i spomenik.

Da se ne odugovlacimo, evo da spomenemo i nekoliko drugih: Petar Bulatovic, Lazar Silic, Drago Silic, Bako Culiq, Ciril Pistoli (posle rata ministar Zdravlja).

Pripadnici srpsko-crnogorske nacionalne manjine nisu doprineli albanskom narodu samo puskom u ruci za njegovo oslobodjenje od svakojakih okupatora, vec i na polju ekonomkog, pa i klutno-prosvetnog, umetnickog i naucnog razvoja. Oni su medju prvim preporoditeljima, medju prvim dobrovolnim zadrugarima, medju prvim inovatorima, medju prvim umetnicima i knjizevnicima, medju prvim naucnicima, pa i medju prvim disidentima i borcima protiv socijal-fasistickog terora Envera Hodze i njegove klike. Oni su dali maksimalni doprinos za oporavak i razvoj zemlje posle ratnih pustosenja u toku DSR, pa i maksimalni doprinos za demokratizaciju, boreci se opet u prve redove, a cesto i kao niko drugi, prethodeci i samim Albancima. Sem vec pomenutih evo da evidentiramo i neke druge licnosti: Risto Silic, Blazo Silic, Lazar Silic, Drago Silic, Laura Silic, Andrija Kushiq, Milos Djordje Nikolic, Ciril Pistoli, otac Velisa Popovic, Drago Pjetri, Vaso Andro, Husein Lacevic, Andro Pelicic, Bogic Krstovic, Ibrahim Tukic, Husen Kockic, Hasan Lekic, Zarija Brajovic, Milan Brajovic, Pavle Brajovic, Kaplan Burovic, Vladimir Misja, Valentina Pistoli, Minela Savo, Asim Belinovi, Faruk Kalesi, Eljaz Guri, Hajrula Leka, Camil Haluni, Bledar Basanovic, Dijana i Snezana Soskic, Dese Jako i bezbroj drugih.

Jedan od militanata ove srpsko-crnogorske manjine, prvi predsednik Udruzenja “MORACA-ROZAFA”, dobro poznati i od svih cenjeni gospodin Milan Vaso Brajovic, koji je i licno doprineo albanskom sportu (fudbalu) kao malo ko drugi, u svom raportu o srpsko-crnogorskoj manjini u Albaniji, odrzan 10. decembra 2004, na Konferenciji Partije ujedinjenja za ljudska prava, naglasava: “Tokom istorije njene ekzistencije na ovim oblastima, ova manjina je suzivela sa vecinskim delom stanovnistva u duhu bratstva, mira, verske i etnicke tolerancije, koje je sluzilo kao primer za ceo region u Evropu, gde su sukobi izmedju vecinskog i manjinskog stanovnistva bili cesti…Hocu da posebno naglasim: nasa manjina, posle teskog perioda albanske tranzicije i sukoba u bivsoj Jugoslaviji, nemira u Albaniji 1997. godine, dala je veliki doprinos u odnosima smirivanja tenzija izmedju dveju susednih zemalja, preko raznovrsnih kulturnih i sportskih aktivnosti, organizujuci sastanke i susrete sa pretstavnicima vlasti s obe strane granice, polazeci od nacela dobrog susedstva, gde su cesti kontakti rezultirali medjusobnim poverenjem i pozitivno uticali na razvoj severnog dela Albanije. Plod te saradnje je razvoj oblasti od Skadra do granice Hani Hotit (Bozaj) i infrastruktura novih izgradjenih kuca. Tako, premostili smo mentalitet predrasuda, kojim, kada smo trazili otvaranje granica, zvali su nas neprijateljima, ali je najzad pobedila cinjenica da nasa dela su u skladu sa realnoscu evropske integracije, u kojoj multietnicka drustva su realnost vremena. Samo se ovim putem mozemo integrisati u Evropu. Koristim priliku da se zahvalim svim pripadnicima nase manjine za nemesanje u nemire i kriminalne aktivnosti 1997. godine u Albaniji”.10)

Nemesanje srpsko-crnogorske manjine u nemire i kriminalne aktivnosti je tradicionalna karakteristika, koju smo vec naglasili u ovoj studiji. Ali, ako se ova manjina nije mesala u kriminalne aktivnosti, kako smo isto tako naglasili, ona se i te kako mesala i aktivno ucestvovala u sva pozitivna strujanja i zbivanja vremena u Albaniji, ujedinjavala se sa Albancima, podrzavala ih, pa se i borila rame uz rame sa njima, kako za oslobodjenje zemlje od tudjinaca, okupatora, tako i u borbi za drustvenu slobodu i demokratiju, za ekonomski, kulturni i naucni razvoj. Na ovaj nacin ona je odigrala, a sigurno ce i u buduce odigrati, svoju najpozitivniju ulogu u sastavu albanskog drustva i njegovog dijalektickog razvoja, doprinoseci njenom progresu, usponu i integraciji sa ostalim narodima Balkana i Evrope.

Pozitivni doprinos, koji je dala srpsko-crnogorska nacionalna manjina albanskom narodu, svoje junacko samoodricanje za interese albanskog naroda, mogu da joj zavide sve manjine na svetu, u prvom redu albanska dijaspora u eks-Jugoslaviji, konkretno u Srbiji, Makedoniji i Crnoj Gori. Zato mislimo da je krajnje vreme da se svi na svetu, posebno Albanci, opamete i osveste da, sve dok budu na bilo koji nacin ugnjetavali druge, bice i sami ugnjeteni. Kogod ugnjetava drugog, nikada nicim ne moze biti zagarantiran da nece jednog dana biti i sâm ugnjeten. Borba protiv ugnjetavanja drugih je borba za licnu slobodu. Nacionalne manjine su istorijski isle, idu i icice neminovno k zblizenju, bratimljenju, integriranju i slivanju sa narodom u cijem krilu zive, ali ne preko asimiliranja, koje je izazvalo i izazvace uvek i svugde po svetu kontraproduktivne rezultare, vec preko slobode, preko jednakih ljudskih i nacionalnih prava, preko demokratskog i naucnog odgoja da smo pre i iznad svega ljudi.

Pa pokazimo i dokazimo da smo stvarno ljudi!

____________________

1) ÇABEJ, Eqrem: “Disa mendime mbi marrëdhëniet gjuhësore rumuno-shqiptare,- casopis STUDIME FILOLOGJIKE Br. 1, Tirana 1975, str. 52.

2) AKADEMIA E SHKENCAVE E RPSSH- Sektor albanske enciklopedije: FJALOR ENCIKLOPEDIK SHQIPTAR, Tiranë 1985, str. 106, kol. II.

3) Iden: str. 335, kol. I.

4) BUROVIC, Kaplan: MARTIRIZIRANO KOSOVO, studija “Nadbiskup Bogdan je sâm izjavio da je Srbin”, Zeneva 2007, str. 117-119. Vidite i kod RAMAJ, Albert: “Bagdani dhe Gjeçovi mbesin çka janë”, revista URTIA Br. 1. Zagreb 1993.

5) Za opsirnije vidite intervju RESULBEGOVIQËT NË HISTORINË E POPULLIT SHQIPTAR, objavljen u reviji YLBERI God. III, Br. 4, Zeneva 1995, str. 3-6.

6) AKADEMIA E SHKENCAVE E RPSSH- Sektor albanske enciklopedije: cit. delo, str. 641, kol. I.

7) Iden: str. 641, kol. II.

8) Iden: str. 1019, kol. I.

9) Iden: str. 637, kol. I.

10) BRAJOVIC, Milan: “OPIS SRPSKE I CRNOGORSKE MANJINE U ALBANIJI” – raport odrzan ma Konferenciji Partije ujedinjenja za ljudska prava, Tirana 20. decembar 2004.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: